و ردّ اقوال ساير فرق شيعه برجاى گذاشت . مشهورترين و بزرگ‌ترين تأليف او ، اثرى ارزشمند و گرانسنگ ، با نام كتاب الآراء و الديانات ، در توضيح و شرح اقوال و آراى ملل و نحل قديم و عقايد فرق دينى و مذاهب اسلامى بود ، ولى متاسفانه اثرى از اين كتاب برجاى نمانده است . بنا به گفتهء نجاشى اين اثر ، كتابى بزرگ و محتوى اطلاعات بسيارى بوده است و نجاشى آن را نزد شيخ مفيد خوانده و اجازهء روايت آن را از وى گرفته بود « 1 » ؛ ولى چنان‌كه از گفتار شيخ طوسى بر مىآيد ، نوبختى موفق به اتمام اين كتاب نشده بود و پيش از تمام شدن آن درگذشت « 2 » . ظاهرا مسعودى در كتاب المقالات فى اصول الديانات خود از اين كتاب بهره گرفته ، هرچند كه از كتاب اخير نيز اثرى به دست نيامده است . در آثار ديگر مسعودى نيز از اين كتاب ياد مىشود . « 3 » از ميان انبوه كتاب‌هاى نوبختى كه بالغ بر سى كتاب مىشد ، تنها كتابى كه از وى برجاى مانده كتاب فرق الشيعه است . اين كتاب كه در منابع مختلف شيعى از آن سخن به ميان آمده ، در بيان و شرح احوال فرقه‌هاى مختلف شيعه و چگونگى پيدايش آن‌ها و عقايد و آراء ايشان ، و از قديمىترين و معتبرترين آثار در نوع خود مىباشد كه در سال 1353 شمسى ، به همت دكتر مشكور با دو مقدمهء مفصل و ترجمهء متن كتاب به چاپ رسيد . « 4 » تاريخ وفات نوبختى به درستى معلوم نيست و بين سال‌هاى 300 تا 310 ق مىباشد . ابو عمرو كشّى ( م 340 ق ) محمد بن عمر كشّى ، از دانشمندان بنام شيعه در نيمه دوم عصر غيبت صغرى است . وى از مردمان كشّ و پرورش‌يافتهء مكتب سمرقند محسوب مىگرديد .

--> ( 1 ) . نجاشى ، همان ، ص 179 . ( 2 ) . ر ك : طوسى ، الفهرست ، ص 121 . ( 3 ) . مسعودى ، مروج الذهب ، ج 2 ، ص 158 . ( 4 ) . نوبختى ، حسن بن موسى ، فرق الشيعه .